Symposium 2017

We kijken tevreden terug op de jubileumeditie van het Folia Orthica Symposium op 21 september 2017. De belangstelling voor het nieuwe thema ‘Personalized Nutrition’ was groot. Na een prachtig filmpje dat het onderwerp en belang van verkenning ervan duidelijk maakte, volgde een korte introductie door Tara Corduwener (bestuurder Stichting Educatie Atrium Innovations) en Erwin Piening (Managing Director Atrium Innovations). Onder leiding van dagvoorzitters Anna Kruyswijk-van der Heijden en Huub Savelkoul werden vervolgens presentaties gegeven door experts op het gebied van wetenschap en praktijk. Uniek dit jaar was uw eigen participatie via de mobiele Folia Orthica Symposium app. Er werd met deze app tijdens het evenement enthousiast gereageerd op stellingen en vragen van de sprekers. Anna en Huub sloten het symposium af met de ‘take home messages’ van de sprekers, die zij prachtig samenvatten met die van henzelf: “Jij bent zelf je beste algoritme” en “alleen als het voor mij werkt mag je me behandelen’’.

Tuin der lusten
Prof. dr. ir. Ger Rijkers, hoogleraar Biomedical and Life Sciences maakte een haakje naar de Tuin der lusten, een schilderij van Jheronimus Bosch. De link met het onderwerp wordt langzamerhand duidelijk; de mens en zijn microbioom roepen bij hem dezelfde vragen op als die hij had toen hij dit schilderij voor het eerst zag;: “Wat betekent het, hoe werkt het en waar begin ik?” Ger benoemt nog eens dat 90% van de mens bestaat uit bacteriën en dat deze in verbinding staan met het gehele lichaam. We zijn dus meer bacterie dan mens en daarmee kunnen we stellen: ‘you are what your bacteria eat’.  Maar ons microbioom hebben we niet vanaf de geboorte, deze wordt grotendeels bepaald door het microbioom dat we meekrijgen tijdens de geboorte, van onze naasten en door wat onze verzorgers ons te eten aanbieden. We kunnen daarom tevens stellen: you are what they (je verzorgers) eat. Ons microbioom werd meer dan een eeuw geleden door Metchnikoff gezien als de sleutel tot een lang leven. Toch kennen we tot op de dag van vandaag geen levensverlengende bacteriën. Het lijkt erop dat de stoffen die ons unieke microbioom uit onze voeding maakt, zoals indolen en butyraten bepalend zijn voor onze gezondheid. In dit verband spreekt Ger dan ook liever over healthspan (een lang gezond leven) dan over lifespan  (een lang leven). 7,5 miljard unieke darmmicrobiomen vragen om een persoonlijke benadering.

Voorkomen is nog altijd beter dan genezen
Laura Steenbergen, PhD Universiteit van Amsterdam is cognitief psycholoog en met haar 26 levensjaren de jongste van alle sprekers. Hoewel men zich in de psychologie pas sinds kort bewust is van de relatie tussen buik en brein, deed ze zelf onderzoek naar het effect van probiotica op de gevoeligheid voor het ontwikkelen van depressie bij studenten. Dat verklaart de betekenis van de eerste dia met haar kernboodschap ‘voorkomen is beter dan genezen’.  Uit haar onderzoek blijkt dat het mogelijk is om met probiotica het piekergedrag van gezonde jonge mensen positief te beïnvloeden.  Daarmee kan een depressie op de lange termijn worden voorkomen.
Een prachtig voorbeeld van het belang van ‘personalized nutrition’ ontstond in haar onderzoek naar de effecten van L-tyrosine, de voorloper van L-dopamine. Ze ontdekte dat het toedienen van L-tyrosine leidt tot flexibeler gedrag, meer ‘werkgeheugen’ en het beter in staat zijn tot multitasken. Echter wanneer zij dit onderzoek uitvoert bij 55-plussers, treedt een tegenoverstelde effect op. Verschillende leeftijdsgroepen blijken cognitief anders te reageren op nutriënten, en soms met een contrasterend effect. Vermoedelijk spelen hier erfelijke factoren en verschillen in de samenstelling van het microbioom een rol. Dit vereist een scherpere definitie van de onderzoeksgroep.
Laura bepleit dat de term ‘personalized’ ook betekent dat mensen zelf bepalen wat voor hen optimale gezondheid is en hoever ze daarin willen gaan. Een van de vragen uit het publiek was: “Wat pak je als eerste aan wanneer er een probleem is, het brein of de darm?” Een vraag waar meer onderzoek voor nodig is; we weten nog niet waar de oorsprong van een klacht ligt. Ofwel, wat kwam eerder, de kip of het ei?

Over systeembehandeling
Dr. ir. Ben van Ommen, onderzoeker TNO laat ons kijken naar veranderingen in de gezondheidseconomie. Hij begint met de vragen: “Zijn we allemaal verschillend of doen we maar alsof?” en “Is het een hype waar we in zitten; gezond is toch gezond?”
Uit onderzoek blijkt dat gezonde mensen toch verschillend reageren op een standaard maaltijd. Dat kun je eenvoudig kwantificeren met biomarkers, waaronder je persoonlijke bloedglucosestijging. Inmiddels hebben we erkend dat gezondheid dynamisch is en neerkomt op veerkracht en flexibiliteit als reactie op de omgeving. Kort gezegd; buig je of breek je? Personalized Nutrition komt dus neer op 1 kernvraag;  wat is de beste voeding voor mij? Hij stipt aan hoe belangrijk micronutriënten hierin zijn. Het zijn deze voedingscomponenten, die specifieke processen in ons lichaam kunnen verbeteren. Hij noemt ze dan ook ‘de olie in de machine’. Met meer kennis over ons eigen metabolisme kunnen we specifieke onderdelen van ons metabolisme verbeteren. Hij illustreert dit met diabetes type II. Een ziekte die met de juiste (systeem) benadering reversibel kan zijn, maar ‘je moet wel weten waar het systeem rammelt’. We verschuiven in de nieuwe gezondheidseconomie van algemene adviezen naar ‘precision medicine en precision nutrition’. Voeding gekoppeld aan persoonlijke doelen. De rol van de cliënt in de nieuwe gezondheidseconomie die gericht is op Personalized Nutrition wordt anders. De cliënt moet zich realiseren ‘het gaat om mij, ik moet weten wie ik ben en eigenaar zijn van mijn gezondheid’.

Weer in contact met je lijf
Drs. Nina Weiss, arts voor Leefstijlgeneeskunde en F.X. Mayr-therapie brengt ons in contact met onze buik onder de titel ‘Thuis in eigen buik’. Ze bespreekt een casus die illustreert dat diabetes omkeerbaar is met voeding en aandacht voor je eigen lichaam. Ooit dacht Nina dat ze gezond was, maar haar idee over wat gezond is veranderd. Ook al dacht ze dat ze gezond was, door MAYR-therapie voelde ze zich nog gezonder. Het belang van Personalized Nutrition is voor Nina heel duidelijk. Ze illustreert het met een filmpje dat prachtig aansluit op het pleidooi van Ben van Ommen. De bloedsuikerspiegel na een gelijkwaardige maaltijd is bij iedereen verschillend. Hier spelen genetica, leefstijl en een uniek darmmicrobioom vermoedelijk een rol. Nina laat haar cliënten een aantal dagen een eetdagboek bijhouden. Ze stelt na lichamelijk onderzoek haar cliënten allemaal dezelfde vraag: "Hoe ervaar jij op dit moment jouw buik?" Aan de hand van haar casus laat ze de effecten zien van aandachtig eten (proeven en ervaren), stoppen met tussendoortjes, liefst niet ‘s avonds warm eten, minderen met koolhydraten, vriendschap sluiten met de buik en lezen over de spijsvertering. We lezen op het scherm: "Voeding = voedsel + VERTERING". Die vertering werkt bij iedereen anders. De cliënt is gewend aan het idee dat de therapeut of arts iets voor ze doet, maar volgens haar moeten we juist onze aandacht naar binnen richten. Onze darmen zijn als de wortels van een boom; Personalized Nutrition begint van binnenuit.

Onverwachte invalshoeken naar zelfherstel
Drs. Kim van Wetten, arts, begint op Hawaï waar ze zich een tijd geleden bedacht dat ze na jaren van studie nog niet beschikte over een gezondheidsmodel! Met ander woorden, ze kon gezondheid niet helder definiëren. Nu is zij gespecialiseerd in leefstijlgeneeskunde waarin ze vooral veel aandacht heeft voor de verdwenen schaarste en ontstane overvloed in onze wereld. Kim noemt dit het ’70-jarig experiment’ waarin duidelijk wordt dat we van een fitte en sportieve maatschappij zijn verschoven naar situaties waarin obese normaal is. Ze benadrukt het belang van ‘gezondheid 2.0’ waarin we focus moeten krijgen op zaken als energie, stress, immuunsysteem, darmen, vochthuishouding en slapen. Na het voorleggen van een aantal stellingen aan de zaal, concludeert ze uit de respons hoe schokkend het is dat iedereen wel iemand kent met autisme, overgewicht, kanker of een auto-immuunziekte. Aan de hand van een interessante casus over een jongetje met autisme laat zij zien hoe indrukwekkend groot ons zelfherstellend vermogen is. Ze geeft aan dat deze casus, waarin veel aandacht is voor plantaardige voeding en herstel van de darm, net zo goed kan gelden voor volwassenen.

Een hedendaagse ontdekkingsreiziger
Gastspreker André Kuipers stelt ons aan het einde van de dag een aantal luchtige vragen: “Zijn wij als mens gemaakt voor de ruimte?”, “Zijn wij überhaupt gemaakt voor de aarde?” en “We zijn verkenners, maar waarom eigenlijk?” Hij laat aan de hand van een boeiend en persoonlijk avonturenverhaal zien wat de extreme effecten van een leven in de ruimte op onze gezondheid zijn en hoe nieuwe vormen van ‘genezing’ zijn ontstaan, omdat we buiten onze specificaties zijn gaan leven.

Tijdens de Personalized Intermezzo’s (pauzes) konden de deelnemers een bezoek brengen aan de informatiemarkt en meedoen aan een van de vele interessante workshops. Het symposium werd afgesloten met een feestelijke borrel onder leiding van de BigBand Sound of Science ter ere van ons 25-jarig jubileum.