Misvattingen over antioxidanten

“Het beeld van antioxidanten varieert van ‘gezond’ tot ‘giftig’. Dat geeft onduidelijkheid bij wetenschappers en consumenten en dat zorgt voor gemiste kansen”, aldus de toxicologen. Zij publiceerden in het toonaangevende wetenschappelijk tijdschrift ‘Trends in Pharmacological Sciences’ tien misvattingen over antioxidanten.

Van nature komen antioxidanten, zoals vitamine C en vitamine E, veel voor in groente, fruit en noten. Daarnaast zijn ze verkrijgbaar in de vorm van voedingssupplementen en worden ze extra toegevoegd aan levensmiddelen, cosmeticaproducten en geneesmiddelen.
Antioxidanten hebben een beschermende werking op onder andere DNA- en eiwit-structuren en vetzuren in het lichaam. Ze voorkomen en/of vertragen het ontstaan van oxidatieve schade. Toch is het aanvankelijke enthousiasme over de enorme gezondheidsvoordelen wat getemperd en zijn er zelfs onderzoeken die suggereren dat antioxidanten de (voortijdige) sterftekans zouden vergroten. Zo slingert de mening over antioxidanten heen en weer van panacee tot onbeduidende nutriënt. Dergelijke wisselende opvattingen leiden echter tot allerlei misvattingen.

Bijvoorbeeld dat antioxidanten in de vorm van een supplement slechter zouden zijn dan natuurlijke vitamines. “Vitamine C in bijvoorbeeld een sinaasappel is namelijk precies hetzelfde stofje als het synthetisch geproduceerde ascorbinezuur in een vitaminetablet. De werking is dan ook exact hetzelfde”, concludeert Bast.

Een andere misvatting is dat iedere antioxidant hetzelfde is. Men spreekt namelijk altijd over antioxidanten in het algemeen. Er bestaat echter een grote diversiteit aan antioxidanten, die allemaal een eigen, unieke biologische werking hebben. Door verschillen in chemische structuur is het beschermend effect op bijvoorbeeld DNA niet bij iedere stof gelijk. Er worden zelfs beweringen gedaan dat het tegenovergestelde waar is. Zo werd recent gepubliceerd dat antioxidanten kanker kunnen veroorzaken of dat vitamine E de kans op een hersenbloeding met 22% verhoogt, maar tevens goed is om rimpels weg te werken. Dat schept verwarring volgens de wetenschappers.

Daarnaast wordt de werking van antioxidanten als geneesmiddel veelvuldig onderzocht. Echter, de werking van antioxidanten is hierbij niet eenduidig. Een geneesmiddel heeft normaliter één effect, een antioxidant heeft veel meer effecten. “De absolute werking van antioxidanten is daarom lastig te meten en heeft te maken met het algehele welzijn van ieder onafhankelijk individu”, zegt Bast. De toxicologen concluderen dan ook dat voor een juist gebruik van antioxidanten rekening moet worden gehouden met het dynamische en veelzijdige karakter van deze stoffen. “Het zou zonde zijn wanneer de gezonde effecten van antioxidanten in voedingsmiddelen en -supplementen worden genegeerd, omdat er misvattingen bestaan in de berichtgeving. Of dat de ontwikkeling van antioxidant geneesmiddelen wordt geremd, omdat er onduidelijkheid heerst”, besluit Bast.

Bast A, Haenen GR: Ten misconceptions about antioxidants; Trends Pharmacol Sci 24 juni 2013. doi: 10.1016/j.tips.2013.05.010. [Epub ahead of print]. PMID 23806765.

(25-7-13)