Probiotica beïnvloeden immuunsysteem

De darmmicrobiota heeft een grote invloed op het functioneren van het immuunsysteem. Veel aandoeningen van het immuunsysteem, zoals allergieën, chronische darmontsteking en auto-immuunziekten, worden deels in verband gebracht met een verstoorde darmmicrobiota.
Het onderzoek van Mariman [1], waarop hij op 13 maart jl. is gepromoveerd, richtte zich op de effecten van probiotica op het immuunsysteem, en dan met name in relatie tot twee immunologische aandoeningen: chronische darmontsteking en atopische dermatitis. Hoewel er volgens Mariman nog weinig bekend is over de achterliggende werkingsmechanismen van probiotica, ziet hij ze toch als veelbelovend op het gebied van de behandeling van immuunziekten. “Chronische darmontsteking bijvoorbeeld kan nu alleen nog maar behandeld worden met medicijnen die inwerken op het gehele immuunsysteem. Probiotica kun je gerichter inzetten; een veiligere manier om toch in te grijpen.”

Voor zijn studie gebruikte de onderzoeker transgene muizen met chronische darmontsteking of dermatitis om de werking van verschillende probiotica in relatie tot de genexpressie te bestuderen. Daarnaast werkte hij met celkweeksystemen met dendritische cellen van muizen, maar ook van mensen. Zo ontdekte hij dat de effecten die bij muizen werden gezien ook bij mensen voorkomen.
Probiotische bacteriën bleken een gunstig effect te hebben bij een ontsteking van de darm. Muizen die een bepaalde mix van probiotica kregen toegediend waren deels beschermd tegen het ontstaan van chronische darmontsteking. Volgens Mariman komt dat doordat deze mix de genexpressie van bepaalde signaalstoffen die een rol spelen in het immuunsysteem (chemokinen, verantwoordelijk voor de rekrutering van immuuncellen) onderdrukt.
Ook bij de muizen met atopische dermatitis werden gunstige effecten waargenomen. Deze muizen hebben in de dikke darm meer mestcellen en een verhoogd aantal cellen die de allergische marker IgE tot expressie brengen. Toediening van de probiotische stam Lactobacillus plantarum verminderde het aantal mestcellen en de symptomen van atopische dermatitis.

Soortgelijke resultaten zijn ook gevonden in een Braziliaanse literatuurstudie [2] van twaalf case-control studies naar de effecten van probioticagebruik bij de behandeling van kinderen met atopische dermatitis. In negen van de twaalf geselecteerde onderzoeken was sprake van verbetering van enkele ontstekingsparameters en van de darmmicrobiota, al werden geen duidelijke veranderingen in de klinische parameters gezien. Toch suggereren de waargenomen effecten volgens de onderzoekers een gunstige bijdrage van probiotica als adjuvans bij de behandeling van atopische dermatitis.

Volgens Rob Mariman bevestigt zijn promotieonderzoek dat probiotica een enorme invloed hebben op het immuunsysteem, al is dit effect afhankelijk van de probiotische stam, het genotype van de gastheer en van omgevingsfactoren. “Bij het gebruik van probiotica in de kliniek is het dan ook heel belangrijk om goed te kijken naar het gewenste effect van een behandeling en daar de mix van probiotica op af te stemmen.”

1. Mariman R: Probiotic bacteria and the immune system: mechanistic insights and therapeutic implications; doctoraal thesis, Universiteit Leiden, 2014.
2. da Costa Baptista IP, Accioly E, de Carvalho Padilha P: Effect of the use of probiotics in the treatment of children with atopic dermatitis; a literature review; Nutr Hosp 28(1):16-26, 2013. PMID 23808426.

‘Effecten van probiotica op het immuunsysteem’; nieuwsbericht LUMC, 27 maart 2014.

(01-05-14)