Veilig gebruik van probiotica door kwetsbare groepen

Veiligheid probiotica voor kinderen onder de 2 jaar

De samenstelling van de darmmicrobiota wordt meer en meer gelinkt aan het ontstaan van uiteenlopende klachten en ziektebeelden, zoals infecties, allergieën en overgevoeligheden. Er bestaat nog veel controverse over de werkzaamheid van probiotica, prebiotica en synbiotica (een combinatie van pro- en prebiotica). Toch zijn er gedegen klinische studies uitgevoerd die wijzen naar een werkzaamheid van probiotica. Streptococcus thermophilus en Bifidobacterium bifidum lijken de incidentie van acute diarree en infectie met rotavirussen te verminderen bij kinderen tussen de 5 en 24 maanden oud (Saavedra, 1994). Naast de effecten op gastro-intestinale klachten lijken probiotica ook de ontwikkeling van bepaalde klachten buiten het maagdarmkanaal te kunnen remmen. Een klinische studie laat bijvoorbeeld zien dat Lactobacillus rhamnosus GG het ontstaan van atopische dermatitis kan remmen (Kalliomaki, 2001). Ondanks dat bestaat er bezorgdheid over de veiligheid van het gebruik van probiotica door jonge kinderen, omdat het immuun systeem zich nog aan het ontwikkelen is. Om dit verder te onderzoeken is er een literatuur onderzoek uitgevoerd. 57 klinische studies met probiotica en synbiotica, gebruikt door 5.643 kinderen tussen de 0 en 2 jaar, werden geanalyseerd. Verschillende groepen kinderen waren geïncludeerd in de studies, gezonde kinderen, kinderen die geboren waren via een keizersnede, kinderen met een zeer laag geboortegewicht en kinderen met koemelk allergie  en atopische dermatitis. De meest gebruikte probiotica stammen waren L. rhamnosus, B. longum, B. lactis, B. bifidum, L. acidophilus. B. infantis, L. casei en B. breve in een gemiddelde concentratie van 4 miljard kolonie vormende eenheden (kve) per dagdosering, waarbij kinderen met diarree of een normaal gewicht een hogere dosering kregen dan kinderen met een zeer laag geboortegewicht of met obstipatie. Op basis van de analyse valt te concluderen dat het gebruik van bovenstaande stammen en doseringen veilig is voor kinderen tussen de 0 en 2 jaar.

Veiligheid probiotica voor kinderen jonger dan 18 jaar

Gedurende de eerste levensjaren ontwikkelt het immuun systeem zich. Hierbij speelt de darmmicrobiota een belangrijke rol in het ontstaan van een goede Th1/Th2-balans, wat het ontstaan van allergieën en auto-immuunziekten kan voorkomen. De hypothese is dat probiotica hierin een rol kunnen spelen en verschillende studies lijken dit te onderbouwen. Een Cochrane review laat bijvoorbeeld zien dat probiotica de incidentie van infecties van de hoge luchtwegen kunnen verminderen (Hao, 2011). En ook bij kinderen onder de 18 jaar kunnen probiotica een goede behandeling zijn bij acute diarree (Allen, 2010).

Een literatuur onderzoek werd uitgevoerd en 74 studies, met in totaal 8.472 kinderen, werden geanalyseerd. De verschillende studies betroffen gezonde kinderen, kinderen met een verzwakt immuunsysteem, kinderen met overgewicht, spijsverteringsklachten, infectieziekten en ontstekingen. De meeste gebruikte stammen waren S. thermophilus, L. rhamnosus, L. acidophilus, L. plantarum, L. paracasei, L. gasseri, B. lactis, B. breve. L. salivarius, Enterecoccus faecu, Bacillus mesentericus en Saccharomyces boulardii in een gemiddelde dagdosering van 2,4 miljard kve. Kinderen met maagdarmaandoeningen, zoals prikkelbare darm syndroom, kregen vaak een hogere dosering van 3 miljard kve per dagdosering. Ook deze analyse liet geen grote veiligheidsrisico’s zien, waarbij de meeste ‘bijwerkingen’ zelfs werden gevonden in de placebo groep. De gebruikte probiotica werden over het algemeen goed verdragen.

Veiligheid probiotica voor immuno-gecomprimeerde mensen

Als laatste onderzocht Van den Nieuwboer de veiligheid van het gebruik van probiotica door mensen ouder dan 18, maar met een verzwakt immuun systeem. Onder immuno-gecomprimeerd werd verstaan, mensen besmet met het HIV virus, ernstig zieke mensen, mensen die net geopereerd waren en mensen met een orgaan- of auto-immuunziekte. 57 studies werden bekeken, met in totaal 2.563 patiënten. De meeste gebruikte probiotica stammen waren degene zoals hierboven reeds genoemd, in een gemiddelde dagdosering van 2 miljard kve. De analyse liet zien dat het gebruik van de probiotische stammen en gebruikte doseringen veilig was en dat de probiotica over het algemeen goed verdragen werden. De meest gerapporteerde bijwerkingen waren gastro-intestinale ongemakken.

Probiotica onderzoek

Gedurende de analyse van de gebruikte onderzoeken merkte Van den Nieuwboer op dat er een aantal factoren zijn die de interpretatie van studies bemoeilijken. Het gebruik van verschillende probiotische stammen, doseringen, gebruiksduur, toedieningsvormen en patiëntpopulaties maakt het moeilijk om resultaten te vergelijken en te generaliseren. Bovendien kunnen resultaten behaald met een bepaalde stam, niet doorvertaald worden naar andere stammen. De uitdaging voor de toekomst is om, met beperkt budget, gedegen onderzoek te doen naar veelbelovende stammen en combinaties van stammen. Alleen hierdoor kan er meer duidelijkheid komen over de werkingsmechanismen van probiotica.

Lees de volledige thesis van Maurits van den Nieuwboer op http://dare.ubvu.vu.nl/handle/1871/53511

Referenties

Saavedra, J.M., Bauman, N.A., Oung, I., Perman, J.A., Yolken, R.H., 1994. Feeding of Bifidobacterium bifidum and Streptococcus thermophilus to infants in hospital for prevention of diarrhoea and  hedding of rotavirus. Lancet 344: 1046-9.

Kalliomäki, M., Salminen, S., Arvilommi, H., Kero, P., Koskinen, P. and Isolauri, E., 2001. Probiotics in primary prevention of atopic disease: a randomised placebo-controlled trial. Lancet 357: 1076–9.

Hao, Q., Lu, Z., Dong, B.R., Huang, C.Q. and Wu, T., 2011. Probiotics for preventing acute upper respiratory tract infections. Cochrane Database of Systematic Reviews 9.

Allen, S.J., Martinez, E.G., Gregorio, G.V. and Dans, L.F., 2010. Probiotics for treating acute infectious diarrhoea. Cochrane Database of Systematic Reviews 11.